Czym jest rehabilitacja geriatryczna i jakie są jej cele?
Rehabilitacja geriatryczna to kompleksowe postępowanie medyczne i społeczne, skierowane do osób starszych z ograniczeniami sprawności lub obciążonych ryzykiem wystąpienia chorób, urazów itp. charakterystycznych dla ich wieku. Warto jednak pamiętać, że rehabilitacja ta obejmuje także profilaktyczne podtrzymywanie sprawności seniorów. Rehabilitacja geriatryczna jest realizowana przede wszystkim w miejscach takich jak: sanatoria, szpitale, gabinety rehabilitacji, przychodnie rehabilitacyjne, prywatne mieszkania, kluby sportowe. Osoby starsze najczęściej uczestniczą w rehabilitacji finansowanej z budżetu państwa, ale korzystają także z usług komercyjnych.

Często można zauważyć, że aktywność fizyczna osób starszych jest ograniczona. Urazy lub przewlekłe choroby sprzyjają zmniejszeniu się wydolności i sprawności fizycznej seniorów. Wiele osób starszych rezygnuje z różnych działań i stopniowo odsuwa się w cień, kiedy zauważa u siebie skutki procesu starzenia się. Starość bardzo często wiąże się także z problemami poznawczymi, emocjonalnymi, społecznymi, które stanowią wielkie wyzwania dla osoby starszej i jej rodziny. Tymczasem to właśnie odpowiedni moment na aktywizację lub rehabilitację. W geriatrii jest ona szczególnie ważna, ponieważ aktywność fizyczna seniorów wspiera profilaktykę wielu chorób, znacznie poprawia jakość ich życia i umożliwia im dłuższe cieszenie się pełną sprawnością.

Celem rehabilitacji jest usprawnianie osób starszych, ponieważ sprawność seniorów to podstawa ich samodzielności. Priorytetem w rehabilitacji geriatrycznej jest więc aktywizacja seniora w takim zakresie, w jakim to możliwe. Działanie jest ukierunkowane na utrzymanie jak najlepszej sprawności i samodzielności. Dla wielu pacjentów ważnym celem do osiągnięcia będzie możliwość poruszania się, często za pomocą zaopatrzenia ortopedycznego. Do istotnych celów należą również zapobieganie upadkom, przykurczom oraz kontrola i zmniejszenie ryzyka pojawiania się odleżyn. Rehabilitacja geriatryczna powinna bazować na całościowej ocenie geriatrycznej, której celem jest określenie problemów zdrowotnych, psychosocjalnych oraz wydolności czynnościowej osób starszych. To podstawa do ustalenia priorytetów leczniczo-rehabilitacyjnych. W rehabilitacji osób starszych, u których mamy do czynienia z współwystępowaniem wielu chorób, po dokonaniu oceny funkcjonalnej na początku, trzeba się skupić na wybraniu najważniejszych celów. Programy usprawniania dla osób w starszym wieku powinny się charakteryzować indywidualnym podejściem do uczestników zajęć. Można je prowadzić pojedynczo lub grupowo, w układach nadzorowanych lub nienadzorowanych. Nacisk należy położyć na proste i średnio trudne formy aktywności fizycznej. Wysiłek trzeba podejmować najlepiej codziennie przez 30 minut lub przynajmniej 3 razy w tygodniu przez 40 minut. Ćwiczenia mają spełniać oczekiwania i potrzeby indywidualne i grupowe, a także powinny być odprężające i przyjemne. Osobom starszym czasem zaleca się dodatkowe zabiegi fizykalne, ale to ćwiczenia mają kluczowe znaczenie.

Dokładne cele rehabilitacji geriatrycznej zależą od stanu konkretnego pacjenta. Dlatego rehabilitacja osób starszych może mieć na różne cele: osiągnięcie pełnego zdrowia, powrót do samodzielnego funkcjonowania, maksymalne usprawnienie, a czasem jedynie zmniejszenie dyskomfortu w chorobie. Aktywność prozdrowotna osób w starszym wieku powinna głównie dotyczyć czynności funkcjonalnych, w tym czynności życia codziennego, takich jak np. posługiwanie się sprzętem kuchennym, sprzątanie, podnoszenie czegoś z podłogi itp. Szczególnie ważna jest praca nad tymi elementami, które pomogą seniorowi: sprawnie wstawać, siadać, podnosić się z pozycji leżącej lub po upadku, poprawić tempo i kierunek chodu. Usprawnianie chodu stanowi bardzo ważny element procesu rehabilitacji geriatrycznej. Powinno ono obejmować chodzenie wolnym i szybszym tempem, zmiany kierunku, wchodzenie i schodzenie ze stopnia. Odpowiednio przygotowane tory przeszkód mogą być również bardzo przydatne dla osób pragnących zachować niezależność w wykonywaniu podstawowych czynności życia codziennego.